‘ቡን ጥልያን’ ዕንበባ ኣስመራ ኣብ ፓሪስ (ሳልሳይን ናይ መወዳእታን ክፋል)

 

ደ እዋን ናይ ታሪኽ መምህርና:-

“ገለ ካብ መግዛእቲ ኤውሮጳውያን ናብ ኣፍሪቃ ዘምጽኦ ጽቡቕ ነገር እንታይ እዩ?” ዝብል ሕቶ ጌሩ ኣዋጠረና።

‘እዋእ ካብ መግዛእቲ ዝኽሰብ ነገር ደኣ እንታይ ኮይኑ?… እም.. ምናልባት ብዛዕባ ዓድኻን ህዝብኻን ወይ መቕርብካን ዝያዳ ምቑርቋር?… ሓደሽቲ ህንጻታትት ጽቡቓት መኻይንን ? ንሱ እንተኾነ ኣብ እንታይ እዩ ጽባቐኡ ብዘይ ናጽነት! ደሓር ከኣ-ስ ናይ ግድን ድዩ ጽቡቕ ህንጻታት ክህነጸልካ ክትግዛእ ዘለካ? ከምኡ እንተኮይኑ ኸኣ እዞም ገዛእትና ዝነበሩ ኸ ስለ ዝተገዝኡ ድዮም ብዛዕባ ህንጻ ፈሊጦም፣ ንሕና እውን እኮ ናትና ስነ-ስርሓት ኔሩና እዩ ቅድሚ መግዛእቲ ኤውሮጳውያን!… ገለ መለ’ እንክንበሃሃል ገዲፍና ዝከዱ ዝነበረ መምህር ደንጎየና ደኣ።

ለከ ንሱ ምስ ሓንቲ መምህር የዕልል ነበረ። ከምዚ ልቢ ዝእወዶ ዓይነት ዕላል፣ ክምለስ እንከሎ ቀስቲ ታሕጓሱ በሪኹ ነበረ፣ ገጹ ከም ኮሚደረ ፍንድስ ኢልሉ፣ ቆጽላዊ ኣጠማምታ ጌሩ እናጠመተ ድማ ‘ዕንበባ’ በለ እሞ። ነታ ቃል ከድምጻ እንከሎ ኣብ ኣፉ ከም ዘዐንብባ ዓይነት ቃና ነበሮ። ኣብቲ ሰሌዳ ክጽሕፍ እንከሎ ኣካላቱ ዕንበባዊ ምንቕስቓሳት ነበሮ። ሽዑ ክልዕ ከምዚ ንፋስ ዝበተኖ ሓሰር ናባና ገጹ ግምጥል ክብል እንከሎ፣ እቲ ጻዕዳ ናይ መምህር ጋውኑ ሓውሲ ሓውሲ ገፍለው በለ።’መልሳ’ በለ እሞ ቅድሚ ዝኣገረ መልሲ ናፍቖቱ ክገብር ዝደለየ ይመስል፣ ናብቲ መስኮት ገጹ ርእሱ ኣዝጠጦ፣ ኣንቱም ከምዚ ኸማን ዕንበባ ሱፍ ደድሕሪ ጸሓይ ዝኾኖ ዓይነት፣ ምሽ ኣለኩም። “መልሳ ምትእትታው ዕንበባታት ኣብ ኣፍሪቃ እያ” እናበለና ድማ፣
መብዛሕትና ድማ ብመልሱ፣ ኣፍና ጅልዕ፣ ዓይንና ፈጠጥ ካብ ምባል ዝሓለፈ ሓሳብ ነበረና።
ንሱ ድማ ሓሳቡን ቅልቡን በቲ መስኮት ነበረ። ቀብቀብታ የዒልቱ ምስ ቀብቀብታ ኣሳጉማ የኣጋራ ውህደት ነበሮ። ክሳብ ካብ ዓይኑ ትጽንቀቕ
ድማ ከሰንየ ዝዓጠቐ ይመስል፣ ኩለንተንኡ ከም ኣተዓጽዳ ብልቱግ ብጥንቓቐ ነበሮ። ሃሙ ቐልቡ ናብኣ ፈሰሰ፣ ንከይብሉኒ ዝኸውን ሁመት ኣይነበሮን፣ እቲ ዝካወን ተኻዊንዎ እዩ ፍቕሪ!

“እዋእ ቅድሚኡ ዕንበባታት ኣይነበረን ማለት ድዩ ኣብ ኣፍሪቃ? ወይሲ ኣዝርእቲ ኣፍሪቃ ከይዓንነቡ እዮም ዝፈርዩ እዮም ክብሉና ደልዮም! ….ኣይ ሃሰስ ኢሎም ዶ ነዚኣ ረኺቦም!” በልዮ መጻኒ ከም ሕርቕ ኢለ። መምህርና ድማ፣ ነቲ ከም ሊፍ ዝጥቃለለ ዝነበረ ስምዒተይ ብኸመይ ኣዋህሊልዎ እንድዒ!

“ኢሂ ሳባ ዕንበባታት ኣይትፈትዊን ዲኺ?”

“እፈቱ እባ:ግን ዘይፈትዎስ መግዛእቲ እዩ፣ እሞ ኸኣ ብዘይ መግዛእቲ ክኸውን ዝነበሮ ጉዳይ፣ ክንዲ ናይ ንግዲ ምልውዋጥ ምግባር እንታይ ኣምጽኦ መግዛኣቲ! ብምንም ዓይነት ምስምስ መግዛኣቶም ቅቡል ኣይነበረን!”ኢለ ክካታዕ ይዝከረኒ። ‘ኣንታ ኣዚኣስ እንቋዕ ሽዑ ኣይተወለደት መወደኣትና’ ብዝዓይነቱ ኣጠማምታ ክገንሓኒ ሕጂ ኮይኑ ኣስመዓኒ።

ነቲ ድሕሪ 1890 ታት መሬት ዓደይ ዝረገጸን ሕጂ ወደ’ባት ዝመስለና ዘሎ ዕንበባታት መበቆል ዓዱ ተሰዲደሉ ኣለኹ። ‘ዚግዛግ’ ዝብልዎ ከምዚ እዩ።ተሓላሊፍና ንሱ ንዓዱ ኣይምለስ። ኣነስ ንዓደይ ኣይምለስ ( ተስፋ እገብር ሓደ ኣዋን ኣነ ንዓደይ ክምለስ)።

ነታ ‘ቡን ጥልያን ‘ ኣብ ኤውሮጳውያን ቆልዑ ክዓጉግዋ ኣይረኣኹ። ብዘይካ ገለ ገለ ለመምቲ፣ ስለዚ ኣነ እውን ደፊረ ከይመጽያ ፈሪሐ። ምናልባት እቲ ዝኽሪ ምሉእ እንተኾነለይ ኢለ እምበር፣ ኤውሮጳውያን ቆልዑስ፣ ነቲ ኣብ መንገዶም ወዲቑ ‘ብልዓኒ’ ዝብል መዓት ወቕታዊ ፍረታቶም ቅርብ ኣይብልዎን እዮም፣ ብትሕቲኡ ሓሊፎም ድማ ዕሹግን ኢንዳስትራይዊን ካራሜላታት ደኣ ክዕድጉ ይጓየዩ፣ ርግጸኛ እየ ነተን ኣብ ጎደና ዘለዋ ፍረታት፣ መወዓውዒ ትገብር ትካል እንተዝረኽቡ ንዓይን ንገለ ቸይናውያን ቀንጠብቲ እዘን ገረባት ምስተጫረቱና ኔሮም።

ደቂ ገጠር ከበሳ፣ ብ ናይ በረኻ ዕንበባታት፣ ከምኒ በዓል ምጽምጸ፣ ኩዕንቲ፣ ኣውሒ፣ ዒላምን ካላኦትን እንክዘናግዑ፣ ከምኡ እውን እቶም ደቂ መታሕት ብዓካትን ጋባን ክጸግቡን ክፋጋኡን እንከለዉ፣ ንደቀስመራ ንሱ እዩ ነይሩ ፍረን ዕንባባን መሮርና።ብዘይካ እቲ ብዘይካ እቲ ብስሩዕ ዝበቖለ፣ ፍረታት ወይኒ፣ ኩኽን ካዝሜርን ሳሕቲ ድማ ተምሪ ገዲፍካ ማለት እዩ።

ሓደ ክረምቲ በዚ መጸ ዘይበልናዮ ዕስለ-ኣንበጣ ወረራ ነ’ስመራ፣ ሽዑ እቶም ብስእሊ ጥራይ ንፈልጦም ዝነበርና-ስ በቃ ኣዝማሪኖነት ክጥዕምዎ ዝዓጠቑ እዮም ዝመስሉ። ግን እንታይ እሞ ኣብ ክንዲ ከም ጆንትራን ፓንከርን ጌሮም ዝቕምቅሙልና ድማ፣ ንጀራዲንና ምልጥ ደኣ ኣበሉልና።
ሽዑ ማማ ቐደስ ካብ ስራሕ ቀልጢፈን መጺኤን፣ ከም ቆልዓ ነብዓ፣ ነታ ጽገሬዳ ንምድሓን ድማ ኣንሶላታትን ጌረን ጠምጠማኣ እዚ ከውንእንከሎ ፣ ዳርጋ እቲ የእሻዃ ጥራይ ተሪፋ ነበረት። ንሰን ግን ከም ታቦት ደኣ ኣብኣ እምነት ነበረን፣ መልኣኽ እቲ ካንቸሎ ክምለስ ድማ ይጽልያ ነበራ። ሽዑ እየ ካንቸሎ ብዘይ ቆጽለ መጽሊን ዕንበባን ግርማ ከም ዘይብሉ ዘስተብሃልኩ። ሕጂ ከ ከመይ ኮን ይህሉ ?

ገለ ገለ ደቂ ከረን፣ ተኸታሊት በሃኢ እምነት ምኳነይ ምስ ፈለጡ።
“ሳባ:እዞም በሃኢ ኣብ ገረብ ዲኹም ትኣምኑ” ይብሉኒ
ኣነ ድማ ሰንቢደ
“ኣይፋልን ኣብ እግዚኣብሄር እባ! ግን ብከመይ ከምኡ ኢልኩምኒ?”ሕቶይ ኣልሕም ኣበልኩሎም

“እዋእ ኣብ ከረን ሃይስኩል* ሓደ መምህር ገብረመስቀል ዝበሃሉ ዳሪክተር ናይቲ ትምህርቲ ኔሮም፣ (ነብሶም ይምሓር)ባሃኢ እዮም ድማ እዮመ። ነቲ ኣብቲ ኸባቢ ዘሎ ቀጽሪ እታ ቤት ትምህርቲ ዘሎ ኣግራብ ድማ መንብዛሕታኡ ብሳልኦም እዩ ተተኺሉ። ንኹላ ተመሃራይ ጽቡቕ ኣብነት ኔሮም፣ እቲ ገዝኦም ድማ ብኣትክልቲ መርኣዪ ኣይነበሮን። ንስኺ ድማ ኣትክልቲ ክትከናከኒ ንርኤኪ ኣለና” በሉኒ ምሳይ ኣብ እቲ ቀጽሪ ናይ በሃኢ-ሰንተር ጃርዲን እናተኸናኸንኩ እንከለኩ ድማ በልክዎም።

“እዋእ ነብሶም ይምሓር መምህር ገብረመስቀል ደኣ፣ ንዕቤት ህዝቢ ከረንን፣ ብፍላይ ከኣ ኣብ ናይ ከረን ቤት ትምህርቲ ዝገበርዎ ምዕባሌ ጸብጺብካ ዝውዳእ ኣይኮነን፣ እቲ ቀጽሪ ናይቲ ቤት ትምህርቲ እውን እኮ ብናቶም ጻዕሪ ምስ ሓደ ጀርመናዊ ገባር ሰናይ ተመሓዝዮም ብዝረኸብዎ ምወላ፣ ተመሃሮ ጠርኒፎም ጉልበቶም ወሲኾም እኮ እዮም ዘህነጽዎ። ስለዚ ከምኡ እንተኾይኑ ደኣ ‘እዞም በሃኢስ ኣብ መንደቕ ዲኹም ትኣምኑ?’ ክንበሃ ዲና ማለት ድዩ”? በልክዎም ብዋዛ እናኣካፈኩ ድማ ኣስዓብኩሎም፣

‘እቲ ናይ ኣታኽልቲ ምክንኻን ነገር ናይ ኣጋጣሚ እዩ ምበልኩ፣ግን ከኣ ሕስብ እንተኣበልናዮ-ስ በሃኢ እምነት ምስ ኩሎም ሰባትን ባህርያዊ ነገራትን ሓቢርካ ብስኒትን እናነበርካ:ነቲ ዘየቋርጽ ምዕባለ ንቕድሚት ክድፋእ እጃምካ ከበርክት እንድዩ ድምዕድ፣ ስለዚስ ነቶም ኣብዚ ሰናይ ተግባር ዝውዕሉ ኣትክልቲ ንስለ ቀጻልነትን ውሕስነት እንተተኸናከንና መኽሰቡ እዩ ዝዓዝዝ። ገረብ ድማ ይዕበ ይንኣስ ኣብ ቀጻልነት ናይ ህይወት ኣብ ዓለምና ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ንወዲሰብ ዘለዎ ተራ ወሳኒ ከም ዝኾነ ኣየማትእን።

ፍቕሪ ገረብ ፍቕሪ መጻኢ ህይወት ስለ ዝኾነ እውን።
እሞ መፋነዊ፣ ወይ ብኣካል ወይ ብመንፈስ፣ ‘ዕንበባ ቡን ጥልያን’ጌርና እስከ ችርስ ንበሃሃል። ችርስ መጀመርትያ ከም ንህቢ ዝንብይ፣ ደሓር ከም ርግቢት ምጽይ ምጽይጽይ! ችርስ ንፍልጠት፣ ንዝኽሪን! ችርስ ንኽንክንን ፍቕሪን ኣትክልቲ ውህደት ከባቢን።

ሳባ ኪዳነ
29/07/2019 ፓሪስ

ሰነድ

Saba Kidane ተጻሕፈ-ብ:

ሓንቲ ርእይቶ

መጽሓፊ ሓሳባትኩም

ኣይትሰከፉ! ኢመይልኩም ኣብዚ ገጽ እዚ ኣይክረኣይን እዩ። Required fields are marked *